Wormenbak

Wormenbak

Wormenbakken zijn ideaal om zelf keukenafval te composteren. Omdat een wormenbak niet stinkt en ook nauwelijks vliegjes aantrekt, is zo'n wormenbak ook prima binnenshuis te gebruiken. Het is de kleinst mogelijke manier om zelf compost te maken. Het resultaat is mooie, donkere grond of grondverbeteraar met een lekkere boslucht.

Wormenbak maken

Zelf een wormenbak maken hoeft niet heel ingewikkeld te zijn en er zijn er verschillende online te vinden.. Zelf heb ik eerst een eigen wormenbak gemaakt van een plastic bak. Voor de winter heb ik nieuwe bak gekocht met meerdere lagen, zodat ik betere controle heb over de wormen en keukenresten en het ziet er net even wat beter uit. Een wormenbak kun je kopen bij ewoodz

niet zichtbaar? bekijk via https://youtu.be/eS4FuUNj9gE

 

Zelf een wormenbak maken

Er zijn kant-en-klare wormenbakken te koop, maar ze zijn ook goed zelf te maken. Je hebt hier minimaal twee grote, donkere plastic emmers of bakken met deksel voor nodig. In één bak of emmer boor je gaatjes. Die mogen wel tot een cm groot zijn, ze zijn nodig om vocht af te kunnen voeren én voor de ventilatie. Er wordt weleens gesteld dat de gaatjes niet te groot mogen zijn omdat de wormen er anders door zouden vallen, maar hier hoef je niet bang voor te zijn. Wormen vallen niet zomaar uit de compost, ze kruipen eruit als ze daar een goede reden voor hebben en in die zin is het dus een teken dat er iets mis is, als je ziet dat de wormen in de onderste bak terechtkomen. Ook in het deksel maak je gaatjes. De bak met de gaatjes zet je in de dichte bak. Een steen of klein bloempotje zorgt ervoor dat er ruimte is tussen de twee bakken of emmers.

Een wormenbak opstarten

In de bak met gaatjes leg je een laagje van ongeveer 5 cm aan fijne houtsnippers, kort gesneden stro, dunne (dorre) twijgjes en eventueel wat papiersnippers. Maak deze laag licht vochtig. Hierop plaats je de compostwormen met wat half verteerde compost. Ook kun je al een beetje keukenafval in niet te grote stukken (liever niet groter dan 5 cm) toevoegen. Na ongeveer twee tot drie weken zul je zien dat er al jonge wormpjes in de bak zitten. Je kunt nu beginnen met het 'voederen' van de wormen met keukenafval. Geef zeker niet te veel, het is een veelgemaakte fout om de wormenbak als een soort vergaarbak van keukenafval te beschouwen. In principe kan een wormenbak zorgen voor het composteren van de hoeveelheid keukenafval van een één- of tweepersoonshuishouding. Te veel voedsel gaat stinken en het lekvocht wordt licht van kleur.

De werking van de wormenbak

Het keukenafval wordt allereerst door micro-organismen (waaronder bacteriën en schimmels) bewerkt: de afgescheiden enzymen zorgen ervoor dat het keukenafval zacht wordt en langzaam maar zeker verteert. Wormen hebben geen tanden en ze leven dus van zacht materiaal dat ze op kunnen zuigen. Keukenafval kan ook door de micro-organismen alleen verteerd worden, maar de wormen versnellen het proces en ze zorgen dat de micro-organismen zich goed door de wormenbak verspreiden. Bovendien is de compost - in feite de uitwerpselen van de wormen - van een betere kwaliteit. Het lekvocht of percolaat heeft een hoog zoutgehalte en is in een verdunde oplossing - ongeveer 1 op 10 - een goede plantenvoeding.

Wat wel en wat niet in de wormenbak

Wel in de wormenbak: niet bereide (dus niet gekookte) groente- en fruitresten in stukken van maximaal 5 cm, thee en koffiedik (eventueel mét zakje/filter), geplette eierschalen, verwelkte bloemen en bladeren. Wees karig met scherp en zuur voedsel als pepertjes, citrusfruit en ui. Hoe gevarieerder, hoe beter.
Niet in de wormenbak: vlees- en visresten, brood en andere deegwaren, zuivelproducten.

De wormenbak uitbreiden

Als de bak vol is, kun je eenvoudig een nieuwe bak - weer met gaatjes - op de volle bak zetten. Je kunt hierin een laagje van de bak eronder leggen en verder gaan met nieuw keukenafval. De wormen zullen na een poosje vanzelf naar de wormenbak erboven verhuizen. Dit gaat niet van het ene op het andere moment. De onderste bak moet daarom nog een poos blijven staan. Als er geen wormen meer in de onderste bak zitten, is de compost klaar en kun je deze bak legen.

Waarop letten bij de wormenbak

Als de wormenbak goed werkt, zie je de meeste wormen op 5 à 15 cm diepte. Als de meeste wormen dieper zitten, dan geef je te snel nieuw voedsel. Als de wormen
vooral aan de oppervlakte zitten, dan mag je wel wat meer voedsel geven.

Een goedwerkende wormenbak stinkt niet. Je ruikt wel de specifieke geur van net toegevoegd afval, maar tijdens het verteren verdwijnt dit en krijg je de geur van rijpe compost. Een stinkende bak is meestal een teken dat er te veel keukenafval gegeven wordt.

Tijdlijn van een wormenbak

Grofweg is de tijdlijn van de wormenbak als volgt:

De start

De wormen gaan op verkenning en kruipen door het de hele wormenbak. Het eco systeem moet nog op gang komen. De wormen zullen de bedding samen met het eerste GFT afval gaan verteren. Start het liefste met bijvoorbeeld sla, andijvie en wortel gemixt met wat karton. Hoe kleiner de groente is hoe sneller het verteerd wordt. Wacht  in het begin nog even met de "zwaarder" groenten en fuit, denk hierbij aan sinaasappelschillen, citroen en knoflook. Je kunt het proces nog verder versnellen door een handje compost toe te voegen. 

In de eerste twee weken voeg je geen afval meer toe. Mocht het erg droog zijn in de wormenbak dan sprenkel je wat (regen)water bovenin de wormenbak.

Week 2-4

Na 14 dagen begint het eerste GFT zacht te worden. Een beetje schimmel en/of rotting is niet erg. Het is wel belangrijk dat in de komende twee weken de grond naar "bosgrond" moet gaan ruiken. Zodra je ziet dat er aan het eerste afval door de wormen wordt gegeten kun je meer GFT toevoegen. Dit doe je door de helft van een bak met een laag GFT van twee centimeter te bedekken. De andere kant kunnen de wormen dan gebruiken als veilige haven. Zodra de wormenbak weer naar bosgrond begint te ruiken kun je het proces weer herhalen. Merk je dat het begint te stinken of er vindt rotting plaats dan kun je deze laag weg scheppen of meng er wat karton of compost doorheen. 

Wanneer je een bak eruit tilt en je ziet de wormen door de gaatjes van de bak heenhangen dan is dit een goed teken. De wormen gaan dan naar de bovenloggende bak. Wormen leven namelijk net onder de laag afval die verteert gaat worden.

De laag van maximaal twee centimeter kun je aanvullen wanneer je ziet dat deze keiner wordt. In het begin gaat dit erg langzaam dus zorg ervoor dat je de bak niet te vol stopt. Houdt het wormenhotel luchtig en niet te compact. Stapel eventueel door naar de derde bak. Wormen zijn goede klimmers en vinden hun weg naar boven. 

Vergeet niet het kraantje af te tappen. je kan er ook een bakje onder zetten en de kraan open laten staan. Blijft het bakje na 14 droog sprenkel dan een kopje (regen)water boven in de wormenbak.

Week 4-8

Wanneer de wormen in de tweede bak zitten dan begint het ecosysteem in de wormenbak op gang te komen. Je kan zelf andere beestjes tegenkomen. Deze beestjes komen en gaan en helpen mee balans in de wormenbak te brengen en als het goed is ga je ook kleine witte baby wormen tegen komen.

Nu kun je beginnen door één keer in de week GFT toe te voegen. Het mengsel mag nu zo gevarieerd zijn als je maar wilt. Vergeet hierbij niet kartom of droog  bladafval toe te voegen. Een mooi mengel voor de wormen bestaat uit koolstof en stikstof (GFT) en koolstof kun je denken aan:

  • Karton
  • Eierdozen
  • Blad
  • Houtzaagsel
  • Houtsnippers

De juiste verhouding is één deel koolstof op zeven tot wel dertig delen stikstof (GFT). 

Week 8-16

Het verteelproces in de wormenbak gaat nu steeds sneller. Je zult merken dat de laag afval steed sneller inzakt en dat de wormen door het afval kruipen en het aantal wormen zijn inmiddels verdubbelt. Als het goed is zie je in bak twee en bak drie de eerste womenmest ontstaan. Deze bakken zijn relatief laag en kunnen bij het volraken van bak vier er weer boven opgezet worden. 

Je zult merken dat er bijna niks overblijft van het GFT afval. Dit bestaat namelijk voor 80% uit water. De overige 20% zijn vezels die door de wormen veranderen in stabiele compost. Het duurt dus wel even voordat een bak vol is.

In deze fase kun je elke twee / drie dagen de wormen voeren. Je kunt de bovenste bak nu voller gaan doen. Een laag van maximaal vijf centimeter. Wanneer je nog met bak 3 of 4 bezig bent kun je ook een handje wormenmest uit de onderste bak tussen het afval in de bovenliggende bakken strooien. Dit versnelt de afbraak. Ook de wormenthee uit het kraantje kun je bovenin de wormenbak gooien en paar keer laten doorstromen. De wormenthee zit boordenvol goede microben.

Week 16 

De wormenbak is nu maximaal in productie en de wormen hebben hun maximale populatie bereikt. De wormen zullen zich minder snel gaan voortplanten. Je kunt nu elke dag afval gaan toevoegen en wanneer nodig kun je deze aanvullen met extra gesnippers papier. karton of zaagsel om de wormenbak naar frisse bosgrond te blijven laten ruiken. 

Bij het volraken van de laatste bak, kan de onderste bak worden geoogst door deze er tussen uit te halen.

De wormenmest ziet eruit als rulle zwarte grond en bevat nog maar een tiental wormen de rest van de wormen zitten in de andere wormenbak.