Wat is balkenbrij en hoe maak je balkenbrij?

Wat is balkenbrij en hoe maak je balkenbrij?

Balkenbrij is gekruid vlees dat opgebakken wordt. Het is een typisch streekgerecht en iedere regio heeft zijn eigen variant. Vaak wordt er rommelkruid gebruikt, dit is een mengsel van een aantal specerijen. Balkenbrij maken doe je met vlees, bouillon, boekwijtmeel en bloem en wordt gebakken in de pan. Dit recept is een variant van die mijn opa altijd maakte. Mijn opa maakte balkenbrij met rommelkruid. Zelf koop ik rommelkruid bij een drogisterij in het dorp van mijn ouders (IJsselmuiden). Je kunt rommelkruid ook gemakkelijk zelf maken.

Zelf rommelkruid maken

Je zult rommelkruid niet als plant in een tuinboekje aantreffen. Rommelkruid is dan ook niet één plant, het is een mengsel van verschillende kruiden. Kant-en-klaar kom je het in de winkel bijna niet meer tegen. Je kunt het rommelkruid ook eenvoudig zelf maken. Je gebruikt hiervoor zoethoutwortel, anijs, nootmuskaat, kaneelkoppen, kruidnagel, peper, gemberpoeder, foelie, sandelhout en suiker. De verhoudingen waarin je het allemaal gebruikt zijn niet strikt voorgeschreven en hangen af van je smaak, het gerecht dat je wil maken en de voorkeuren in de streek waar je woont.

Voor balkenbrij kun je volstaan met twee theelepels gemalen zwarte peper, een halve theelepel kruidnagelpoeder, een halve theelepel gestampt anijszaad en een theelepel geraspte nootmuskaat. Gebruik je meer kruidnagel, dan wordt het uiteindelijke gerecht grijzer van kleur.

Balkenbrij recept voorbereiden

Doe het balkenbrij vlees in een pan met drie liter water (voor het varkensvlees heb ik karbonades gebruikt). Voeg aan dit mengsel een beetje zout, peper en een eetlepel rommelkruid toe. Laat dit alles koken tot dat het vlees gaar is. Als het vlees is gaar gekookt neem het vlees dan uit de bouillon en laat het afkoelen. Zeef de bouillon en houd deze licht aan de kook. Snijd het vlees, spek en lever heel klein of draai het door de vleesmolen.

Balkenbrij maken

Doe eenderde van de bouillon in een pan met een stevige bodem en voeg hier boekweitmeel aan toe, net zo lang tot dat je een glad beslag krijgt. Ik zeef de boekweitmeel altijd nog even, er zitten namelijk nog al eens klontjes in.

Voeg het vlees aan het mengsel van bouillon toe en voeg onder voortdurend roeren de resterende bouillon, boekweitmeel en nog twee tot vier eetlepels rommelkruid (naar smaak) toe en laat dit tot vijftien minuten doorkoken en blijf roeren. De balkenbrij moet zo stijf zijn, dat de lepel er recht op in blijft staan. Voeg zo nodig meer boekweitmeel toe.

Schep de balkenbrij in een met koud water omgespoelde schaal en laat de balkenbrij afkoelen. Zet de balkenbrij nog een nacht in de koelkast, zodat de smaken zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Balkenbrij bakken

Snijd de balkenbrij in plakken van ongeveer een halve centimeter en haal deze door de bloem. Bak de balkenbrij om en om bruin in een koekenpan. Balkenbrij is heerlijk op een stuk geroosterd brood met wat bieslook.

Geschiedenis van balkenbrij maken

In het najaar en in het begin van de winter zie je overal bij slagers en vleesafdelingen op de supermarkt balkenbrij liggen. Balkenbrij is al een oud gerecht, dat vooral wordt en werd aangetroffen in de oostelijke helft van Nederland, maar gelukkig tegenwoordig ook in de rest van het land. Varianten ervan vind je ook over de grens in Duitsland en België. Het is niet toevallig dat je balkenbrij juist in deze periode van het jaar aantreft.

November, slachtmaand

In vroeger tijden was november de slachtmaand. Naast de grote hoeveelheden vlees bleef er van het dier voldoende aan vleesresten over. Weggooien was natuurlijk erg jammer, men probeerde zoveel mogelijk te gebruiken. Een van de manieren was om het te verwerken tot balkenbrij, samen met andere ingrediënten. Om een lekkere balkenbrij te maken had je bouillion nodig, gekookt slachtafval, meestal van het varken en boekweitmeel. Hier werden dan nog speciale kruiden, zoals rommelkruid, aan toegevoegd.

Een heerlijk en goedkoop gerecht

Balkenbrij maken is goedkoop en erg smaakvol. Dit is ook de reden dat het vroeger een populair gerecht was. Een gerecht met als belangrijkste ingrediënten slachtresten en boekweitmeel is relatief erg goedkoop, zeker op plekken waar de boekweit goed groeit. In de slachtmaand november werd balkenbrij op tal van boerderijen op het platteland bereid. En zeker als je erg uit moest kijken met je financiële middelen was zo’n gerecht een smakelijke uitkomst. Vaak werd balkenbrij in grote hoeveelheden bereid. In de diverse delen van de oostelijke helft van Nederland ontstonden regionaal allerlei varianten.

Balkenbrij eten

Tegenwoordig wordt voor de balkenbrij, net als voor een bekender gerecht als frikadellen, gemalen restvlees gebruikt, nog steeds met boekweitmeel en rommelkruid. Balkenbrij wordt in plakken gesneden van maximaal één centimeter dik, liefst net wat dunner. De plakken worden vervolgens door de bloem gehaald zodat ze niet te plakkerig zijn en lekker om en om in de koekenpan bruin gebakken. Je kunt balkenbrij combineren met roggebrood, zoet, zoals cranberrycompote, met mosterd, met appelstroop, en zo zijn er nog heel wat smakelijke combinaties mogelijk. Balkenbrij is nog steeds een goedkope delicatesse, de moeite waard om opnieuw te leren kennen!

​Succes met balkenbrij maken!

Reviews

432175

Algemene beoordeling: 4.80

Geef uw mening
ster ster ster ster ster
gerrie elshof schreef op 31 January 2017

heerlijk dit recept,wij maakten vroeger het met vees van de varkenskop als we een half varken kochten voor de diepvries.

Gerard Wiegmans schreef op 23 January 2017

Zoals je zegt een zeer smakelijk gerecht dat vroeger door mijn moeder al werd gemaakt en waar wij met 11 kinderen heerlijk van smulden

Paulusma schreef op 24 December 2016

Duidelijk recept voor dit heerlijke gerecht dat helaas steeds minder bekend wordt en ook niet meer bij elke slager te koop is. Zelf maken is dus een prima optie. Ik zou zelf nog piment toevoegen als extra kruid. Ik geef dit recept een dikke 9.

john hermens schreef op 22 November 2016

Ik vond dit mooi en duidelijk voor zelf na te maken.!! Ik geef hier een negen voor.

Clara van Sonsbeek schreef op 28 December 2015

super lekker !!! wij kregen er altijd nog rozijnen in. blij dat ik dit recept weer heb. Met Kerst hebben wij weer ouderwets balkenbrij gegeten.